PDF Εκτύπωση E-mail

Η απώλεια της εργασίας
της Τερίνας Μαλιώτη

Εκατομμύρια άνθρωποι σε ολόκληρο τον κόσμο υφίστανται κάθε χρόνο τη μη ηθελημένη απώλεια της εργασίας τους. Στις περισσότερες περιπτώσεις την ευθύνη φέρουν τεχνολογικές και οικονομικές αλλαγές και όχι το ίδιο το θύμα. Η έρευνα δείχνει ότι οι άνθρωποι που χάνουν τη δουλειά τους έχουν ανάλογα συναισθήματα και περνούν από ανάλογα στάδια αντιμετώπισης με εκείνους που βιώνουν πένθος: άρνηση, θυμό, διαπραγμάτευση, κατάθλιψη, αποδοχή.

Σύμφωνα με άλλους μελετητές, η απώλεια της εργασίας ακολουθείται από έξι στάδια: α. αρχικό σοκ, β. αποπροσανατολισμό και απώλεια ελέγχου, γ. καταστροφή της αυτοεκτίμησης καθώς και της πίστης στην αυτο-αξία και στην ικανότητα επίλυσης προβλημάτων, δ. χτίσιμο της αυτοεκτίμησης καθώς και της πίστης στην αυτο-αξία και στην ικανότητα επίλυσης προβλημάτων, ε. επανακαθορισμό των διαπροσωπικών σχέσεων, και στ. επανακαθορισμό της προσωπικής φιλοσοφίας ζωής.

Επιπτώσεις: σωματική υγεία

Η απώλεια της εργασίας έχει συνέπειες τόσο στη σωματική όσο και στην ψυχική υγεία του ατόμου. Ένα άτομο που χάνει τη δουλειά του έχει 83% πιθανότητες να αποκτήσει προβλήματα υγείας που συνδέονται με το στρες, όπως διαβήτη, αρθρίτιδα, αυξημένα επίπεδα χοληστερόλης, προβλήματα καρδιάς, ακόμα και να υποστεί καρδιακή προσβολή. Σύγκριση ατόμων με δουλειά και ατόμων χωρίς δουλειά στη Μεγάλη Βρετανία υποδεικνύει ότι η απώλεια της εργασίας συνδέεται με αυξημένες επισκέψεις στους γιατρούς. Συνδέεται επίσης με αύξηση στο κάπνισμα και με μεγαλύτερες πιθανότητες υποτροπής πρώην καπνιστών.

Επιπτώσεις: ψυχική υγεία

Όσον αφορά στην ψυχική υγεία, η απώλεια της εργασίας μπορεί να προκαλέσει κατάθλιψη, που όμως υποχωρεί αμέσως με την εύρεση νέας εργασίας. Ωστόσο η κατάθλιψη προκαλεί αρνητικές σκέψεις και αρνητικές προσδοκίες, παράγοντες που παρεμβαίνουν ανασταλτικά στην αποτελεσματική αναζήτηση νέας εργασίας. Κατάθλιψη μπορεί να προκληθεί και από την αύξηση των αρνητικών γεγονότων στη ζωή του ανέργου, όπως μία αρρώστια στην οικογένεια, κυρίως όταν κάποιος δεν έχει τα απαραίτητα εισοδήματα για να αντεπεξέλθει σε τέτοια γεγονότα.

Επιπτώσεις: οικογενειακές σχέσεις

Η απώλεια της εργασίας προκαλεί απώλεια της αυτοπεποίθησης, επηρεάζοντας αρνητικά και τις οικογενειακές σχέσεις, με εντάσεις και συγκρούσεις. Συχνά, στις περιπτώσεις που ο άνεργος είναι άντρας, συναντάται κακοποίηση της συντρόφου, όπως και των παιδιών. Επίσης συχνή είναι η κατάχρηση αλκοόλ, καθώς και ο αυξημένος αυτοκτονικός ιδεασμός. Οι αντιδράσεις κυμαίνονται από άτομο σε άτομο. Ωστόσο δεν υπάρχει διαφορά ανάμεσα στους άντρες και στις γυναίκες.

Αντιμετώπιση: παράγοντες που συμβάλλουν αρνητικά

Η αποθάρρυνση και η περαιτέρω επιδείνωση της σωματικής και ψυχικής υγείας μπορούν κυρίως να επέλθουν αν κάποιος: α. έχει μικρό έλεγχο στα αποτελέσματα αναζήτησης εργασίας, β. συναντά μικρή ζήτηση για τα προσόντα του, γ. ζει σε περιβάλλον χωρίς ποικιλία, δηλαδή, με λίγες επιλογές εργασίας, δ. έχει ελάχιστες ή και καθόλου πηγές εισοδήματος, ε. αντιμετωπίζει ζητήματα ασφάλειας, όπως, για παράδειγμα, είναι μονογονεϊκή οικογένεια και δεν έχει επιλογές για τη φύλαξη του παιδιού, στ. έχει λίγες ευκαιρίες για διαπροσωπικές επαφές, όπως, για παράδειγμα, ζει σε αγροτικές περιοχές, και ζ. κατέχει θέση που δεν εκτιμάται κοινωνικά.

Αντιμετώπιση: οικογένεια

Η απώλεια της εργασίας απαιτεί εσωτερικές και εξωτερικές πηγές στήριξης. Συχνά αντιμετωπίζεται σαν στίγμα, και ο άνεργος κάνει τα πάντα για να αποφύγει την ανακοίνωσή της, όπως, για παράδειγμα, ισχυρίζεται σε όλους πως είναι σύμβουλος προκειμένου να μην παραδεχτεί ότι δεν έχει δουλειά. Οι προσπάθειες εύρεσης εργασίας μπορεί να επηρεαστούν από την υποστήριξη του περίγυρου. Η στήριξη από το σύντροφο και η πίστη του στον άνεργο αυξάνουν με τη σειρά τους τη δική του πίστη και κατά συνέπεια την αποτελεσματικότητά του στην προσπάθεια. Η υποτίμηση από το σύντροφο ή και η έκφραση αμφιβολιών αντίθετα συνδέεται με λιγότερη προσπάθεια εύρεσης εργασίας.

Ωστόσο κατά πόσο μπορεί ένας σύντροφος να είναι υποστηρικτικός εξαρτάται κατ’ αρχάς από το περιβάλλον του ίδιου, κατά πόσο, δηλαδή, διαθέτει ο ίδιος πηγές στήριξης, αλλά και από την ποιότητα της σχέσης του με τον άνεργο πριν την απώλεια της εργασίας. Σε ζευγάρια που αντιμετωπίζουν οικονομικές δυσκολίες η επικοινωνία είναι μικρότερη και η συζυγική ένταση μεγαλύτερη. Όταν η σχέση υποφέρει ήδη από εντάσεις το ζευγάρι έχει μικρότερη πιθανότητα επιβίωσης. Συχνά οδηγείται στο διαζύγιο. Η έλλειψη σεβασμού του συντρόφου και η υποτίμηση του χρόνου του ανέργου (π.χ. «εσύ τώρα έχεις πολύ χρόνο, κάνε εκείνη και εκείνη τη δουλειά») μπορεί να τον πληγώσει πολύ. Άλλοι κρατούν τα προσχήματα δείχνοντας στον περίγυρό τους ένα ευχάριστο πρόσωπο και άλλοι απομονώνονται. Μερικοί τιμωρούν τον εαυτό τους τρώγοντας φτηνότερα, πηγαίνοντας παντού με τα πόδια και περικόπτοντας κάθε πολυτέλεια. Οι κίνδυνοι είναι μεγαλύτεροι όταν προϋπάρχουν ψυχικές νόσοι, οικονομικές δυσκολίες και έλλειψη στήριξης από στενούς συγγενείς.

Αντιμετώπιση: στρατηγικές

Σημαντικά είναι τα προγράμματα παρέμβασης για τον επανακαθορισμό των διαπροσωπικών σχέσεων, τη σωστή χρήση της κοινωνικής δικτύωσης, τον επαναπροσδιορισμό παλαιών και νέων κινήτρων, την εκμάθηση νέων εργασιακών δεξιοτήτων, την αύξηση της αποτελεσματικότητας στους στόχους, και την ψυχική στήριξη για προστασία από τις δυσκολίες. Σύμφωνα με ορισμένους μελετητές υπάρχουν πέντε στρατηγικές αντιμετώπισης: α. επανακαθορισμός του νοήματος της ανεργίας, β. αναγνώριση προηγούμενων επιτυχιών, γ. αναδιοργάνωση του χρόνου, δ. επαφή με ανθρώπους που βρίσκονται σε παρόμοια κατάσταση, και ε. βοήθεια προς τους άλλους. Επίσης χρήσιμη είναι η ανάπτυξη δεξιοτήτων στην επανεφεύρεση του εαυτού, στην αποδοχή των αλλαγών και στον αναπροσανατολισμό της καριέρας. Η ανεργία πρέπει να ιδωθεί υπό το πρίσμα μίας προσωρινής δυσκολίας στην καριέρα η οποία σύντομα θα ξεπεραστεί, ή σαν την απαρχή μίας νέας φάσης ζωής με ευκαιρίες για αλλαγή.

ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ

Butcher, K.F. & Hallock K.F. (2004). Job loss: causes, consequences and policy responses. Articles and Chapters. Cornell University.

Feather, N.T. (1990). The psychological impact of unemployment. New York: Springer-Verlag.

Gabriel, Y., Gray, D.E. & Goregaokar, H. (2010). Temporary derailment or the end of the line? Managers coping with unemployment at 50. Organisation Studies, 31, 1687-1712.

Grebot, E & Berjot, S. (2010). Stress percu and stress post-traumatique après un licenciement. Journal de Therapie Comportementale et Cognitive, 20, 131-140.

Peters, R.G. (2009). If I don’t have to work anymore, who am I? Job loss and collaborative self-concept repair. Journal of Contemporary Ethnography, 38, 547-582.

Yergler, J.D. (2011). The posttraumatic growth process for organisational leaders impacted by involuntary job loss. Dissertation Abstracts International, Section B: The Sciences and Engineering.