PDF Εκτύπωση E-mail

Κατάθλιψη και οικογενειακές σχέσεις
της Τερίνας Μαλιώτη


Οι προβληματικές σχέσεις με γονείς και αδέλφια προδιαθέτουν τα παιδιά σε κατάθλιψη. Η αυξημένη ενδοοικογενειακή αρνητική κριτική όπως και η αποξένωση συνδέονται με την εμφάνιση της νόσου. Αντίθετα η υψηλή οικογενειακή συνοχή και η ύπαρξη καλών φίλων φαίνονται να αποτελούν σημαντικούς παράγοντες στην προστασία από την κατάθλιψη.

Η αποξένωση

Όχι μονάχα η αποξένωση ανάμεσα στους γονείς αλλά ιδιαίτερα η αποξένωση των γονιών από τα παιδιά φαίνεται να διαδραματίζει πολύ σημαντικό ρόλο στην εμφάνιση της διαταραχής. Έφηβοι με καταθλιπτικά συμπτώματα παραπονιούνται περισσότερο από εκείνους που δεν παρουσιάζουν παρόμοια συμπτώματα για την απουσία του ενός ή και των δύο γονέων λόγω πολλών ωρών εργασίας χαρακτηρίζοντας συχνά τη στάση των γονέων τους ως απόμακρη. Τα παιδιά βιώνουν απόρριψη και έλλειψη αγάπης όταν ο ένας ή και οι δύο γονείς δεν βρίσκονται κοντά τους από επιλογή. Θεωρούν πως οι γονείς τους έχουν άλλες προτεραιότητες, σκέψη που τους δημιουργεί πικρία και συχνά χαμηλή αυτοεκτίμηση. Αυτά τα συναισθήματα είναι πολύ πιο μόνιμα και δύσκολα στην επεξεργασία τους από εκείνα της γονικής απώλειας ή του διαζυγίου.

Η υπερπροστασία και οι συγκρούσεις

Η υπερπροστασία συνδέεται επίσης με την κατάθλιψη, όπως και ο γονικός αυταρχισμός και οι συχνές συγκρούσεις γονιών - παιδιών. Ιδιαίτερα οι συγκρούσεις παίζουν μεγάλο ρόλο, κυρίως οι συγκρούσεις με τη μητέρα, οι οποίες τείνουν συχνά να ερμηνεύονται από τα παιδιά ως απόρριψη. Η απόρριψη της μητέρας σχετίζεται έντονα με δυσκολίες στο σχολείο, προάγγελους μελλοντικής κατάθλιψης. Αντίθετα η αποδοχή της φαίνεται να προστατεύει από παρόμοιες δυσκολίες και κατ’ επέκταση από την εμφάνιση της διαταραχής.

Σε μία έρευνα με τέσσερις ομάδες παιδιών, καταθλιπτικών, αγχωτικών, καταθλιπτικών-αγχωτικών, και παιδιών χωρίς ψυχοπαθολογία, οι τρεις πρώτες ομάδες ανέφεραν περισσότερους καυγάδες και λιγότερη στήριξη στις οικογένειές τους. Ειδικότερα η καταθλιπτική-αγχωτική ομάδα είχε γονείς που εμπλέκονταν πολύ στη ζωή των παιδιών, τα έλεγχαν πολύ, ενώ ταυτόχρονα δεν τους επέτρεπαν να συμμετέχουν στη λήψη αποφάσεων. Οι ερευνητές κατέληξαν ότι αυτό το είδος οικογένειας «βρίσκονται μαζί για να τσακώνονται».

Η κριτική

Οι γονείς των καταθλιπτικών παιδιών αποζητούν ολοένα και περισσότερες επιτυχίες από τα παιδιά τους, ενώ διατηρούν μία έντονα κριτική στάση. Οι μητέρες των καταθλιπτικών παιδιών ανταμείβουν τα παιδιά τους λιγότερο από τις μητέρες των μη καταθλιπτικών παιδιών. Οι πατέρες των καταθλιπτικών παιδιών τους παρέχουν λιγότερα θετικά μηνύματα για τα ίδια, τον κόσμο και το μέλλον από τους πατέρες των μη καταθλιπτικών παιδιών. Η κριτική στάση, η εχθρότητα και η ακραία συναισθηματική ανάμειξη είναι κρίσιμες για την κατάθλιψη. Ειδικότερα η μητρική υπερβολική κριτική, η δημιουργία τύψεων και η διαρκής παρείσφρηση στη ζωή του παιδιού παίζουν πολύ σημαντικό ρόλο στην εμφάνιση της διαταραχής.

Οι σχέσεις των φύλων

Η αυξημένη προδιάθεση για κατάθλιψη έχει βρεθεί να συνδέεται με την έλλειψη μητρικής διαθεσιμότητας. Κατά συνέπεια, τα άτομα με μη διαθέσιμες μητέρες είναι πιο ευάλωτα στην κατάθλιψη από άλλα με διαθέσιμες μητέρες. Η μητρική ζεστασιά συνδέεται επίσης με την ύπαρξη αυτοεκτίμησης στα παιδιά. Για τα αγόρια πιο σημαντική είναι η σχέση με τη μητέρα, ενώ για τα κορίτσια με τον πατέρα. Η σχέση των κοριτσιών με τον πατέρα παίζει ιδιαίτερο ρόλο στην προστασία τους από την κατάθλιψη. Οι γυναίκες με απόντες πατέρες είναι τόσο επιρρεπείς στην κατάθλιψη όσο και οι γυναίκες με πατέρες που τις κακοποιούσαν. Σημαντική επίσης για τη συναισθηματική ισορροπία των κοριτσιών φαίνεται να είναι η απόρριψη αλλά και το επίπεδο μόρφωσης του πατέρα. 

Η υπερβολική κριτική, οι διαρκείς συγκρούσεις, η υπερπροστασία, η αποξένωση, αποδυναμώνουν τα παιδιά και υποσκάπτουν την αυτοεκτίμησή τους. Αντίθετα η υποστήριξη από την οικογένεια ενδυναμώνει την αυτοεκτίμησή τους, τους δίνει ένα αίσθημα ασφάλειας, αλλά και ένα αίσθημα ύπαρξης κάποιου ελέγχου στην πορεία της ζωής τους.

ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ

Baker, A. (2005). The long-term effects of parental alienation on adult children: a qualitative research study. American Journal of Family Therapy, 33, 289-302.

Chen, X., Li, B.S., & Rubin, K.H. (1995). Depressed mood in Chinese children: relations with school performance and family environment. Journal of Consulting and Clinical Psychology, 63, 938-947.

Higgins, D.J. (2003). The relationship of childhood family characteristics and current attachment styles to depression and depressive vulnerability. Australian Journal of Psychology, 55, 9-14.

Sagrestano, L.M., Paikoff, R.L., Holmbeck, G.N., & Fendich, M. (2003). A longitudinal examination of familial risk factors for depression among inner-city African American adolescents. Journal of Family Psychology, 17, 108-120.

Stark, K.D., Humphrey, L.L., Laurent, J., Livingston, R., & Christopher, J. (1993). Cognitive, behavioural and family factors in the differentiation of depressive and anxiety disorders during childhood. Journal of Consulting and Clinical Psychology, 61, 878-886.